Okitanegerien Itali hag ar Premio Ostana : ur skouer evit Breizh ?

Ur pennad embannet er Peuple Breton (Gwengolo 2025)

Ostana,

ou le « miracle » occitan

« Es sus la talvèra qu’es la libertat. » La talvèra, la lisière, les marges, où se trouve la liberté, comme l’a écrit Joan Bodon1. Les marges : 12 vallées piémontaises, occitanophones ; en leur centre, Ostana, au pied du mont Viso, aux sources du Pô. Une commune de moins de 100 habitants, étalée entre 1 100 et 1 600 mètres d’altitude, qui a inversé la spirale du déclin en un modèle de renouveau architectural, agricole, touristique, culturel et social ; avec comme moteur une occitanité résolument ouverte sur le monde. ➤ Par Kristian Braz

Le vigoureux réveil occitan du début des années 1970, avec ses chanteurs, ses écrivains, le Larzac... fut un − bref − intermède où une partie de la gauche française se voulait fédéraliste ! À l’université d’été occitane de 1972, Ines Cavalcanti, qui a toujours parlé « a nòsta mòda » dans son Val Maira, découvre avec émerveillement que, comme ces artistes et intellectuels, elle parle une langue prestigieuse, l’occitan, et qu’elle partage avec eux un vaste territoire qui transcende les frontières. Elle va désormais consacrer son énergie au renou- veau de sa langue et de son pays mon- tagnard.

Les années 1970 sont aussi celles de l’exode rural. Un pays alpin « vidé par la Fiat », selon Giacomo Lombardo, issu de la diaspora montagnarde à Turin. Ostana ne compte plus que six habi- tants ! Il faut en finir avec « le monde des vaincus ». Élu maire d’Ostana en 1985 (il l’est toujours en 2025, avec interrup- tions), Giacomo lance avec ses compagnons militants un ambitieux projet de régénération, toujours en cours ; un laboratoire qui va devenir un modèle, fermement ancré dans la langue et la culture occitanes, en harmonie avec son milieu montagnard.

Que faire des maisons abandonnées ? Des ré- sidences secondaires ? Pas question. Avec l’architecte local Renato Maurino, puis l’université de Turin, un projet de « bioarchitecture » vise à préserver l’unité du village, en rénovant dans le style et avec les matériaux traditionnels (bois, pierre et lauze). Tissant des relations avec divers organismes et récoltant des subventions, ils poursuivent dans cette logique : un beau village,

certes, mais qui doit impérativement être un lieu de vie durable, en attirant des forces vives et sortant de l’isolement. L’affirmation occitane en est le socle, l’ouverture à l’international un prérequis.

L’objectif d’atteindre 100 habitants − permanents − semble en passe de se réaliser. Nombre d’initiatives durables ont vu le jour : réseau d’eau, bar-res- taurant, centre de santé, boulangerie, fromagerie, renouveau de l’élevage caprin et ovin... Création de la coopé- rative Viso a Viso, centre de découverte du milieu alpin et de conférences, réouverture de l’école en 2021, traduction, école de cinéma l’Aura en 2012, école de musique... Une véritable « industrie culturelle de minorité ». On réinstaure le rúido (travaux en commun), on installe une famille pakistanaise, on attire les énergies... Une montagne rajeunie, un lieu devenu habitable et désirable − même si le modèle reste fragile. Certains vont jusqu’à faire d’Ostana la « capitale piémontaise de la renaissance alpine ».

Son engagement occitan fait du vil- lage aujourd’hui la terra madre delle lingue madre2. La loi de 1999 – même imparfaite − accorde protection aux 12 langues traditionnelles d’Italie. Avec le soutien de la Chambra d’Òc (association culturelle où siègent Ines et Giacomo), Ostana lance en 2008 un pari fou : devenir la capitale mondiale de la scritture in lingua madre3 en lançant, avec de jeunes bénévoles – toujours présents en 2025 ! − le Premio Ostana, formule couronnée de succès. En juin dernier, j’étais l’invité (lauréat du prix spécial) du 17e Premio Ostana, en compagnie de Bernez Rouz, du Festival du livre en Bretagne, devenu partenaire, et du breton- nant irlandais Éamon Ó Ciosáin (prix de la traduction). Autres langues primées en 2025 : kurde, occitan, croate, malgache, galicien et cerma (Burkina Faso).

Littérature, traduction, musique, ciné- ma... Une volonté internationale réso- lument affirmée, un incontournable lieu de rencontre entre locuteurs de langues minorisées – dont « nos » Occitans, heureux d’échapper au carcan français, pour qui Ostana est un de ces points magiques sur la linha Imaginòt, ligne imaginaire reliant les « capitales » occitanes. Car pour eux, « le pays n’est pas un territoire, c’est la langue ».

Et la fête de se terminer au son des superbes polyphonies occitanes (sur le plan vocal, Bretons et Irlandais avaient aussi quelques arguments à faire valoir !), avant la retraversée des Alpes à l’aube, la tête pleine de rêves de linha Imaginòt celto-occitane... et au-delà − avec en fond sonore l’hymne de la•17e édition : Sensa raïtz, pas de flors2...

https://www.ethnographiques.org/2018/ Chiarini

https://www.premioostana.it/

https://www.chambradoc.it/chambraDoc. page

1. Prononcer « Boudou ».
2. Terre mère des langues mères. 3. Écriture en langue maternelle. 4. « Sans racines, pas de fleurs. »

28 Le Peuple breton | septembre 2025

 

Rentañ-kont emvod ar c’huzul-merañ,  dre visio d’an 9 a viz Here 2026

Bezant : Malo Bouëssel du Bourg (MB), Kristian Braz (KB), Fanny Chaufin (FC), Fulup Lannuzel (FL), Bernez Rouz (BR)

Ar rentañ-kont-mañ a zo un dezrevell eus ar c’hrafoù hag an divizoù kemeret e-pad an emvod.

Blog

Lakaet e vo ar blog en-linenn adalek an 12 a viz Here. KB a savo ur gemennadenn skouer+ skeudenn+ URL ar blog ( https://skriv.netlib.re/ )+ chomlec’h postel (skriv.esv@gmail.com ) hag a vo kaset d’an aozadurioù-mañ: FC: Facebook e brezhoneg, bodad-lenn Pleuwigner; MB: Brezhoweb, Ya!, BRETONS, Al Liamm, bodadoù-lenn Roazhon ha Kawan; FL: Bremañ; KB: ar radioioù brezhonek, bodad-lenn Montroulez; BR: Le Télégramme, bodad-lenn Kemper, Tiez ar Vro.

Savet e vo ur merk-pajenn evit brudañ al lec’hienn (FC), hag a c’hello bezañ  ingalet ha roet da skouer d’ar re a bren levrioù an izili er saloñsoù.

FL ha KB a gemero perzh e saloñsoù Karaez ha Plistin gant Goater, digarez da vrudañ al lec’hienn ha skignañ ar merk-pajenn.

Termenet eo listenn al lec’hiennoù « mignoned » a vo lakaet war marz dehoù ar bajenn degemer (sl. https://skriv.netlib.re/).

Evit ar varzhoniezh hag ar c’hoariva e vint lakaet diouzh  ma’z eus anv eus traoù skrivet, lennet pe abadennoù, en ivinelloù “Skrivagerien, Lenn dre selaou, Darvoudoù”.

Degas a reer da soñj e oa bet termenet an dud e karg eus an ivinelloù e-kerzh an emvod kent, bezet: :  Skrivagnerien + A-zivout skrivañ (FL) ; Yaouankiz (FC) ; Taolioù from + Lennegezh dre selaou (KB) ; Darvoudoù (BR ). FC a raio war-dro an evezhiadennoù (“commmentaires « ) da heul ar pennadoù.

FL a laka ar gaoz war an doare da sevel el lec’hienn traoù berr + traoù hiroc’h gant ur merk evel “Evit gouzout muioc’h”. FC a respont e c’hello bezañ graet gant skoazell war-eeun Yohann.

An holl a zo a-du evit ma ve lakaet al lec’hienn en implij diouzhtu ha gwellaet tamm-ha-tamm. E vo gellet kaout un dra kempennoc’h,  ken a-fet danvez, ken a-fet stumm, da c’houde, bennozh da skoazell arc’hant ar rannvro (sl. pelloc’h).

Ur emvod-kelaouiñ gant kazetennerien a vo graet a-benn tri miz p’hor bo gwelet penaos e troio an traoù gant al lec’hienn.

Goulenn yalc’had gant ar rannvro

Goude an emvod frouezhus bet e Montroulez gant Kaourintine Hulaud, bezprezidantez, ha Gwenvael Jequel, rener servij,  KB en deus savet ur rakvudjed evit 2026 (6400 € gant ur skoaziad 4000 € a-berzh ar Rannvro) ha leuniet an teuliad yalc’had. Talvezout a raio da gentañ-penn evit ar blog, ar skoazell d’an aozerien ha d’ar stummañ. Evit ar skoazell d’an aozerien e kemero perzh izili SKRIV! er bodad dibab, hag a vo savet diwar skouer an hini a dalvez evit an treiñ.

 

Rentañ-kont emvod ar c’huzul-merañ,  dre visio d’an 18 a viz Eost 2026

Bezant : Malo Bouëssel du Bourg (MB), Kristian Braz (KB), Fanny Chaufin (FC), Fulup Lannuzel (FL), Bernez Rouz (BR)

Digarezet : Laurence Lavrand, Paol ar Meur

Daou graf a oa war ar roll :

BLOG/LEC’HIENN

A-zivout kudenn ar webmaster e soñj da FC e ve gwell ober un devezh stummañ evit gallout boueta al lec’hienn ni-hon-unan. Hervez MB, daou pe dri ac’hanomp a c’hellfe ober. Da ziwall ez eus, en ul lec’hienn ma ne c’hoarvez netra, den ned a da welout. KB a lavar e tle al lec’hienn kinnig ur seurt “panorama” eus al lennegezh vrezhonek, gant dielloù e-barzh, hag ur blog e-kichen e-lec’h ma c’hellfe an dud  eskemm. Ur wech sklaeriet ar palioù a glaskomp tizhout, eme FL, (sl. ar pajennoù power point savet gantañ diwar skouer Literature Ireland, bet kaset da izili ar c’huzul-merañ a-raok an emvod-mañ) e ve ret termenañ an holl gefridioù hon eus c’hoant da gaout, da lavarout an ivinelloù[1] hag ar rubrikennoù a vo e-barzh, ha kinnig an dra-se da dud evel Yohann Rios pe Gwenn Meynier, evit gouzout penoas ez aio en-dro ha pegement e kousto.

FC a ginnig e ve lakaet pep hini ac’hanomp e karg eus ur bajenn. Hi a vefe e karg eus Al lennegezh evit ar yaouankiz ; KB e karg eus ar podkastoù (ur bern traoù en deus dija war an danvez-se); evit ar rentaioù-kont eus al levrioù e c’hellfed goulenn digant Sarah Chedifer ober war o zro, evit ar skridvarnouriezh dre vras a c’hellfe bezañ bouetaet gant tud all ivez. FC a yelo e darempred ganti evit gouzout ha prest e vefe d’ober. Bez ‘ e c’hello bezañ graet “pontoù” gant ar pezh a vez graet gant aozadurioù all ( evel ar pezh a ra MB evit Al Liamm da skouer). MB a c’houlenno gant Tudu AL ha posubl e vefe ober ul liamm etre lec’hienn SKRIV ! hag ar pennadoù-barn a gaver e-barzh AL ha war lec’hienn AL.

Mat e ve, eme FC, kaout ur bajenn levrioù aodio, levrioù lennet, ha gellout selaou anezho ha pellgargañ war al lec’hienn. Menegiñ a ra e vo e festival sinema Douarnenez ur skipailh a ra podkastoù e brezhoneg (Chuchumuchu, Heklev…); e c’hellfemp komz ganto eus hor raktres. SKRIV! a ve, eme MB, ur seurt porched, kentoc’h eget adober pep tra. Dav e vo gouzout peseurt teknik a vo dibabet (You tube, vidéo…). Sevel ul listenn eus an holl liammoù gant al lec’hiennoù pe blogoù all, ha goude resisaat an traoù gant an hini a raio war o zro ent teknikel. An dalc’h, eme KB, eo kaout un nebeud traoù evit pep rann eus al lec’hienn evit loc’hañ, goude e vo bouetaet ingal.

BR a c’houlenn ha ne vefe ket ur blog kentoc’h eget ul lec’hienn a ve da sevel. KB a respont ez eo ur blog un dra ma kaver pennadoù an eil war-lerc’h egile, tra ma’z eo ledanoc’h, founnusoc’h ha kempleshoc’h ul lec’hienn, gant meur a ivinell, e-lec’h ma vez sanailhet titouroù e-leizh, d’an dud da vont e-barzh evel ma plij dezho. Piv a raio war he zro, eme BR? Bez’ ez eus hiziv an deiz blogoù a zo tost-tre da lec’hiennoù hep tremen dre ur webmaster. Arabat e ve kaout ul lec’hienn vrav a chomfe digemm e-pad mizioù hep kinnig netra nevez…

Mankout a ra ivez un ivinell evit al « lennegezh vev », al lec’hioù ma c’heller kejañ gant skrivagnerien (festivalioù, saloñsoù…). Hervez KB e ve kentoc’h roll ar blog kinnig se, un doare forom, ul lec’h eskemm. Degas a ra soñj he doa kinniget FC lakaat e vab, Yohann, da gempenn hor blog gant ur prenestr “eskemmoù” a yafe en-dro. Kement-se a c’hellfe bezañ graet adalek bremañ hep gortoz sevel al lec’hienn/blog nevez.

Goulenn a ra FL petra a zo d’ober diwar-vremañ ? Hervez FC : 1) sevel an danvez a zo ezhomm; 2) kaout ur blog etreoberiat[2]; 3)en em vodañ etrezomp, ar re a vo e karg eus pep rubrikenn ha gwelout gant      Yohann penaos e vo bouetaet al lec’hienn/blog en ur doare emren hep tremen drezañ. En em vodañ e Karaez pe en ul lec’h all gant an holl dafar a vo bet dastumet a-benn nebeut.

Pouezañ a ra FC war un  dra : dav eo ijinañ ul lec’hienn evit tud ha na ouzont tra koulz lavaret war al lennegezh vrezhonek, live mann, un doare « lennegezh evit ar re null » ; tro he deus bet da welout se gant kalzik skolaerien pe gelennerien… Heñvel ar gont, eme KB, er stajoù hirv brezhonek, e-lec’h ma n’eus plas ebet evit al lennegezh. Ur rikour e ve hol lec’hienn/blog evit seurt tud ivez.

FC a zegas da soñj he doa ar Rannvro (Kaorantine Hulaud) prometet ur yalc’had evit an dud o deus ur raktres krouiñ evit ar brezhoneg. KB a respont ez eo d’ar Rannvro da c’hoari aze, roll SKRIV! o vezañ hini ar c’huzulier. A-hend-all ez eo re gemplezh ha troidellek  an doare da leuniañ an teuliad en-linenn. KB a ginnig sevel ul lizher  d’ar rannvro en ur zisplegañ fraezh ar pezh hon eus c’hoant d’ober hag an diaes ma’z eo mont dre an hent-se. Mat e ve kaout ur sammad  evit ur bloaz da gas en-dro al lec’hienn da nebeutañ, mui un dra bennak all (skoazell d'ar skrivagnerien + un devezh stumadur…). Mard a mat en-dro e ve graet un teuliad founnusoc’h a-benn bloaz. Dres, eme BR, boas eo ar Rannvro da skoazellañ traoù a zo loc’het dija, kentoc’h eget traoù dispis a c’hell mont er c’hleuz…

Distreiñ a reer  war dasparzh an traoù etrezomp. Mankout a ra un ivinell  war an troidigezhioù, ken eus ar yezhoù all d’ar brezhoneg, ken eus ar brezhoneg d’ar yezhoù all. Mat e ve kaout un dra bennak war an nevezintioù (BR), ha mat ivez renabliñ an holl tiez-embann, zoken ar re n’int ket e-barzh Kuzul ar Brezhoneg, ha kaout liammoù war-zu enno.

FC a ginnig e ve lakaet un deiziad evit an emvod gant Yohann ha Gwenn, e-kreiz Breizh (ma ve aesoc’h d’an dud), e Karaez lakaomp. BR a soñj dezhañ e c‘hellfe bezañ e Rostrenn e-lec’h m’emañ an hini a zo e penn Livre et Lecture en Bretagne, Guillaume Robic, maer ouzhpenn. FC a ginnigo daou pe dri deiziad d’ar re yaouank hon ambrougo en afer, graet e vo un doodle evit izili ar c’huzul-merañ, ha divizet un deiz resis e miz Gwengolo, goude kreiz ar miz.

STAJOU

FC a raio unan e Kemperle, diwar-benn Al Lennegezh evit ar Yaouankiz, en ur skol Diwan e-lec’h ma’z eus ur bern dafar ; er mintinvezh, ar pezh a zo diwar-vremañ, en endervezh, ar pezh a vank, a ve mat da gaout ; pred da greisteiz. E miz Kerzu moarvat, an deiziad a chom da resisaat. KB a raio unan all e Montroulez e miz Du, da-geñver abadenn  Tan Miz Du, a-zivout penaos sevel un danevell, en un doare pleustrek e Ti ar Vro, an deiziad a chom da resisaat ivez.

TRAOU ALL

BR en deus gwerzhet ar skouerennoù eus al levr Gwalarn 100 vloaz/100 ans a oa gantañ. Lakaet e vint war gont ar gevregigezh SKRIV ! MB a soñj dezhañ ez eo peurwerzhet al levr e ti Al Liamm, hag e tlefe bezañ advoullet. Emañ o vont da wiriañ gant Jerom.

KB a lavar ez eo echu gant HelloAsso goude an diaesterioù a zo bet ganto.

Divizet ez eus ober  emvod-meur ar gevredigezh SKRIV ! da-geñver saloñs al levrioù e Karaez d’ar Sul vintin 25  a viz Here 2026, 10 eur. BR a yelo e darempred gant Yann Peillet evit mirout ur sal.

 

Fulup Lannuzel

Sekretour SKRIV !

---

[1] « onglets »

[2] « interactif »

Skouer eus ar pezh a c'hellfe bezañ al lec'hienn SKRIV!

 

 

Rentañ-kont emvod ar c’huzul-merañ,  dre visio d’ar 27 a viz Gouere 2026

Bezant : Malo Bouëssel du Bourg (MB), Kristian Braz (KB), Fanny Chaufin (FC), Fulup Lannuzel (FL), Paol ar Meur (PaM)

Digarezet : Laurence Lavrand

Ur c’hraf a oa war ar roll :

GOULENN YALC’HAD DIGANT AR RANNVRO[1]

FL a veneg pegen diaes eo klask leuniañ an teuliad goulenn yalc’had skouer a gaver war lec’hienn ar Rannvro, hag a glot mat gant kevredigezhioù bras. En em c’houlenn a ra ha ne ve ket gellet ober gant doareoù un tammig eeunoc’h. Hervez KB, ez eo arabat bezañ chalet gant se, ma ne c’heller ket respont diouzhtu war bep tra e vo respontet diwezhatoc’h. Gantañ eo bet krouet al liamm gant an teuliad-se, hag e kaso anezhañ d’an holl re ha n’o deus ket bet anezhañ. Marteze a-walc’h ivez  e vo tu d’ober gant un doare all, kalz simploc’h, evel m’en doa graet c’hoazh er bloavezhioù tremen.

Goulenn a ra ouzh ar re all petra a soñjont diwar-benn ar pezh en deus kinniget, ur yalc’had 7500 €, evit un teuliad ennañ da dra bennañ, sevel ul lec’hienn, pe e lakaat da sevel kentoc’h, en ur lakaat war wel ar pezh a reomp, un doare forom ivez etre an dud. MB a resisa pegen diaes eo sevel ur seurt benveg, rak ma ne vez ket maget ingal, e vo marv kerkent ha ganet. Kement-se a ouzomp, a respont KB, met ne vezomp ket gwelet na  klevet e neblec’h evit ar mare. Setu perak e ve mat kinnig poltredoù skrivagnerien, danvez skridoù lakaet war wel, ar pal o vezañ gwellaat hor skridoù deomp.

Hervez FC, an doare da gehentiñ hiziv ned a ket dre ret dre al lec’hiennoù internet, kentoc’h dre bajennoù Instagram pe Facebook. Dispign 7500 € evit sevel ul lec’hienn internet na vo lennet gant den ebet koulz lavaret, n’eo ket dre ret ar pezh a zo d’ober. Hervezi e ve gwelloc’h goprañ un den, oc’h ober war-dro ur blog, marc’hadmatoc’h, gant ur bern liammoù gant an diavaez, ha gouest da grouiñ liammoù etre an dud, ar pezh a rofe c’hoant da lenn pe da selaou an den-mañ-‘n den. Ober ul lec’hienn brav ha kempenn, n’eo ket sur e vo gweladennet kalz a-hend-all. Kentoc’h goulenn digant ar Rannvro kaout ur gopr evit ur bloaz, evel un taol-esae. Bez ‘ e c’heller soñjal ivez en ul lec’hienn berzhiañ, ne vern piv a c’hellfe leuniañ ar bajenn-mañ-’r bajenn, evel wikipedia, ur seurt merour. An dalc’h eo gouzout hag ober a reomp un dra boblek pe skiantel, pe un dra etre an daou.

FL a sav a-du gant FC : ret eo kaout un den yaouank boas ouzh an holl vinvioù nevez-se. Da lavarout eo, eme MB, ur webmaster, unan hag a oar brezhoneg ouzhpenn. KB a respont ez eo dres evit se e c’houlennomp ur yalc’had, evit paeañ unan bennak pe un embregerezh gouest da staliañ an traoù, deomp-ni da voueta war-lerc’h. Pouezañ a ra MB war ar ret ma’z eo ober liammoù gant Instagram, Facebook, h.a, h.a. FC  a soñj dezhi e ve mat ober un emvod gant tud evel Johann Rios pe Gwenn Meynier, anezho stlennegerien, en ur ziskleriañ  dezho  hon ezhommoù (ret e vo labourat a-raok avat evit o zermenañ) hag int a lavaro penaos e vo staliet ha pegement e kousto. Evel-se e welimp ez eo aesoc’h da sevel eget na gredomp. A-du emañ an holl gant kinnig FC.

Kaout ur skouer evit gwelout sklaeroc’h a ve mat. Kinnig a ra FC al lec’hienn petitepoche.fr/collection/ (lennegezh evit ar yaouankiz), ha p’hor befe ezhommoù disheñvel evel-just.

FC a c’houlenn ha bez’ ez eus un deiziad resis evit kas ar respont d’ar rannvro. KB a respont ez eo miz Gwengolo. Hag amzer a-walc’h hor bo d’ober se ac’hann di ? Hervez KB e ve mat mont e darempred gant an dud meneget gant FC, hag eskemm dre bostel etretant.

 

Mard eo ar pal gwellaat an doare da skrivañ e ve mat lakaat ar gaoz war an atalieroù skrivañ pe studi, hervez MB. KB a lavar ez eus bet anv eus se en emvod gant ar Rannvro, hag ivez eus ar sikour d’ar skrivagnerien (raktres levr, mizoù-hent…). FL a ginnig kentoc’h ober un devezh studi pe zaou a-raok kinnig  an atalieroù skrivañ, kalz diesoc’h da sevel. Mont goustad neuze, ha diwar ar skiant-prenet  mont pelloc’h da c’houde. MB a veneg e ve dedennus stummañ ar stummerien a-raok stummañ ar re all.

Setu penaos e wel KB an traoù : displegañ penaos kinnig un istor bennak, sevel un tamm aergelc’h en-dro d’an danevell, kement-se a badfe ur mintinvezh. Goude lein, lakaat an dud da labourat war ar pezh a zo bet gwelet da vintin. Prest eo da ober. Diouzh he zu e ra anv FC eus ar pezh a oa bet graet e Kemper gant Livre et Lecture en Bretagne, gant Lukian Kergoat, Thierry Magnier hag ur plac’h eus metoù ar sinema ; bez’ e oa 25 den, lakaet an dud da skrivañ war draoù kreñv, poelladennoù eeun, pennadoùigoù buhez, tri devez stummañ war daou viz. Plijus e oa bet. N’eo ket sur neuze ez eo ar stummadur evit tud a oar skrivañ dija a ve dedennus a-walc’h.

KB a soñj dezhañ memestra  ez eus ezhomm da  zeskiñ d’an dud kelenn pe ambroug ar re all da skrivañ evel ma venege MB, mar fell deomp aozañ ur stummadur a feson war hiroc’h dermen. FL a c’hellfe klokaat emell KB gant diazezoù an danevellouriezh (tudennoù, gouzout piv a gomz hag eus pellec’h, roll ar poltrediñ...), e-pad un eurvezh hanter, peadra da zifraostañ ar gudenn. KB ha FL a ambrougfe an dud  goude lein gant poelladennoù eeun.

FC a laka-hi ar pouez war ar c’hrouiñ kentoc’h eget war un doare kentel war al lennegezh. Ar pep gwellañ eo loc’h diwar raktresoù hiniennel (ar pezh a ro c’hoant da skrivañ), a-hend-all ne vo ket dedennet-bras an dud hervezi. N’eo ket pal KB na FL ober ur gentel lennegezh avat, kentoc’h reiñ armoù da vont aesoc’h er skrivañ. Hevez MB ez eo dre ar c’hrouiñ end-eeun  e vez degaset ar « c’hentelioù », da lavarout eo ar c’hrouiñ da gentañ ha diwar se un tamm kentel diouzh an ezhomm.

KB a laka ar gaoz war al lennegezh evit ar yaouankizoù, un dra meneget ivez e-ser an emvod gant ar Rannvro. Dres, en em c’houlenn a ra MB ha ne ve ket mat bukañ an devezh studi war ar skrivañ evit ar re yaouank. Skrivañ evit ar grennarded n’eo ket skrivañ dre vras, un dra diaes eo. KB a zo a-du gantañ, rak ret eo ivez ober e doare ma ne ziskrokfe ar re yaouank diouzh al lenn. Hervez FC e ve mat mat kaout testennoù ispisial, evel romantoù deskoniañ, ar pezh a vevont pa’z eont eus ar vugaleaj d’an oad-gour ( evel da skouer  Kest gant Kristian ar Bras, An dervenn gant Mich Beyer pe E kambr ar stered gant Gege Gwenn).

Evit klozañ e lavar FC e ranker bremañ termenañ ar pezh a vo e-barzh al lec’hienn : ar palioù, da betra e servijo al lec’hienn, penaos e vo implijet, piv a labouro war beseurt tachenn ha.ha, peseurt ivinelloù (« onglets ») a vo, a-raok mont e darempred gant an dud he doa meneget a-us. Diwar se e vo gouezet pegement e koustfe ul lec’hienn savet ganto. Ar memes tra evit an devezh(-ioù) studi (petra, piv, penaos, pelec’h ?). Kement-se e stumm div bajennad. Evit ar pelec’h e lavar KB ez eo ezel SKRIV ! eus Ti ar Vro Montroulez, gant ur savadur kaer nevez-flamm. A c’hell bezañ, met bez ‘ e c’heller soñjal ivez en un doare digreizennetoc’h, ober ur wech e Montroulez, ur wech e Gwened, pe Kemper…

MB a veneg erfin n’eo an arc’hant roet gant ar Rannvro nemet un dregantad  eus hollad an dispignoù. Ne vo ket roet an arc’hant-holl hor bo ezhomm ; evit kaout 7500 € e ve ret goulenn 15 000 € ! Pe goulenn digant an dud, dre crownfounding, eme KB, evel m’eo bet graet gant Diouzhtu (levrioù elektronek) pe Lennomp (levrioù rakprenet).

A-du emañ an holl gant kinnig FC, da lavarout en em soñjal ha kinnig pep hini diouzh e du peadra da sevel an div bajennad meneget a-us, a-raok kas war-raok an teuliad (lec’hienn + devezh(-ioù) studi). Evit ar Rannvo e vo gwelet diwezhatoc’h penaos ober.

Graet e vo un emvod all eus ar c’huzul-merañ d’ar Meurzh 18 a viz Eost dre visio da 11 eur.

---

[1] Goude an emvod gant ar Rannvro (24 06 2026) ma oa bezant KB ha FC.

 

Un coup de pouce à la création littéraire en breton

propositions de SKRIV ! - Emglev ar Skrivagnerien Vrezhonek

La pratique de la lecture est en déclin, c'est officiel. Surtout chez les jeunes. Surtout dans les langues minorisées. Pourtant, on publie en breton, on aide l'édition (quoique insuffisamment). Mais que faire quand le lecteur semble bouder l'offre ?

A la différence d'autres formes d'expression, la création littéraire ne bénéficie guère de soutien et apparaît comme le parent pauvre de la culture bretonne. Une début de solution consisterait peut-être à améliorer le niveau et la présentation des œuvres proposée et le statut des auteurs, tout en favorisant l'accès du public à leurs productions.

L'association d'écrivains bretons SKRIV ! a réfléchi à une proposition peu onéreuse qui pourrait contribuer – fort modestement - à changer le regard, peut-être à instiller une dynamique, en proposant un coup de pouce à la création et à la lecture en langue bretonne.

Pour ce faire, nous proposons de partir de l'existant, de s'appuyer sur des initiatives antérieures ayant déjà produit des effets positifs.

Un programme d'aide à la traduction littéraire en breton a été mis en place voici une quinzaine d'années. Ce programme, initialement doté de la modeste somme de 20 000 euros (augmenté à 30 000 € selon nos sources), a permis de traduire une cinquantaine d'ouvrages de la littérature mondiale et à des traducteurs d'être rémunérés et d'améliorer leurs compétences.

Nous proposons qu'une somme équivalente soit sanctuarisée pour la production littéraire en langue bretonne. Ce coup de pouce - bien insuffisant – aurait à notre avis une haute valeur symbolique et aiderait à valoriser le travail de nos auteurs.

Aide aux auteurs : 7500 euros

Les prix F3-OPLB comme le Prix de la nouvelle au festival du live de Carhaix proposent aux lauréats une somme de 1500 euros. La même somme, modeste mais néanmoins significative, permettrait à des auteurs de mener à bien des projets plus ambitieux (recherches, voyages, entretiens, achats de livres…), ce qui inciterait un lectorat potentiel à lire les ouvrages publiés en les rendant plus attractifs.

Nous proposons d'accorder un budget de 7500 euros annuels à une aide à 5 ouvrages, dans les domaines suivants : roman ; recueil de nouvelles ; œuvre théâtrale ; livre enfant illustré  ; recueil de poésie ; livre de voyage ; essai. (Les aides aux scénarios et aux podcasts littéraires audio sont déjà prises en charge par d'autres dispositifs.)

Ces projets seraient examinés par une commission sous l'égide de l'OPAB, sur le modèle déjà éprouvé de la commission d'examen des projets de traduction, ceci après soumission d'un extrait conséquent et d'un argumentaire par l'auteur. L'intégralité de la somme serait remise immédiatement à l'auteur (ou la moitié à l'octroi de la subvention, l'autre à publication).

Aide à la production d'ouvrages pour public ado et jeune adulte : 7500 euros

Cette tranche d'âge semble négligée depuis la cessation du programme « Priz ar Yaouankiz », l'essentiel des livres publiés consistant en des traductions. Par ailleurs, il existe en Bretagne de nombreux artistes illustrateurs, dont peu parviennent à vivre de leur travail.

Nous proposons une aide équivalente (7500 €) à la production de livres pour public ado et jeune adulte en breton, qui serait partagée entre auteur et illustrateur, sur le même principe d'attribution par une commission sous l'égide de l'OPAB.

Conscients du manque criant de création en langue bretonne pour public enfants, SKRIV ! préconise également de s’appuyer sur l’expérience menée pendant des années par FEA/Keit Vimp Bev afin de relancer un programme spécial d’écriture pour public enfant, dans l’esprit du "Priz ar Vugale ».

(Comme pour la première catégorie, les sommes prévues seraient affectées à d'autres actions (voir ci-dessous) en cas de refus pour cause de niveau insuffisant des propositions.)

Faire se rencontrer auteurs et lectorat : 7500 euros

Une œuvre publiée doit se faire connaître et sensibiliser un lectorat : une autre tranche de 7500 euros serait attribuée à des interventions d'auteurs en écoles, salons et bibliothèques/médiathèques (en addition des dispositions déjà existantes de la Région Bretagne), selon les critères des recommandations tarifaires du CNL de rémunération des interventions d'auteur.

(Par ailleurs, l'accès au livre en breton en bibliothèque est extrêmement réduit, et la Région devrait vivement encourager les éditeurs à proposer leurs livres en bibliothèques/médiathèques, notamment des ouvrages bilingues breton-français, afin d'augmenter considérablement l'offre et autoriser l'accès du public à des œuvres autrement inaccessibles financièrement. Et ceci, possiblement, par l'introduction de quotas minimum d'acquisition d'ouvrages en breton.)

Un travail de formation des auteurs, confirmés et débutants : 7500 euros

La plupart des auteurs en langue bretonne ont acquis leur savoir de manière empirique et nécessitent un complément de formation.

Parallèlement, la découverte de nouveaux talents (et le rajeunissement impératif de l'autorat !) nécessite la mise en place de journées de formation à la création littéraire.

L'association SKRIV ! se propose d'organiser dans un premier temps ce cycle de formation, dont les modalités et l'amplitude horaire restent à définir). Ce cycle de formation, une fois testé, pourra servir à la mise en place d’ateliers d’écriture.

Vu l'urgence de la situation et la forte demande, nous pensons qu'un tel programme pourrait donner un souffle nouveau à la création littéraire en langue bretonne.

(Au-delà de ce programme, nous pensons qu'il est urgent d'accorder à la langue bretonne sa place pleine et entière au sein de Livre et Lecture en Bretagne.)

 

Emgav er Rannvro – Roazhon 24/6/26

D'ar Merc'her 24 a viz Even omp bet degemeret (Fanny Chauffin ha Kristian Braz) gant Kaourintine Hulaud (Bezprezidantez evit yezhoù Breizh) ha Gwenvael Jekel (rener servijoù yezhoù Breizh) evit komz eus an doser « Taol-meud d'al lennegezh vrezhonek » kinniget gant SKRIV !

Goude kinnig orin hag obererezhioù SKRIV ! hon eus displeget dre ar munud ar pevar c'hraf a soñj deomp e vefe ret lakaat ar pouez warno :

• Skoazell d'ar skrivagnerien

• Reiñ lañs d'ar skrivañ evit ar grennarded/tud yaouank etre 16-19 vloaz

• Brudañ labour an aozerien

• Stummañ war ar skrivañ

K. Hulaud he deus urzhiet an obererezhioù a bouez bras evit ar Rannvro :

• 1. Skoazell d'ar skrivañ evit ar re yaouank da gentañ penn

• 2. Skoazell d'an aozerien : graet e vo dre ar Rannvro, gant SKRIV ! da guzulier

• 3. Labour stummañ

• 4. Brudañ

Hervezo e vo graet un degemer mat d'ur goulenn yalc'had a-berzh SKRIV ! evit diazezañ mat labour ar gevredigezh (sevel ul lec'hienn a-zoare da skouer), sikour ar Rannvro gant ar skoazell d'ar skrivagnerien hag all.

Deomp-ni bremañ d'en em soñjal evit gouzout - da gentañ-penn - ha nerzh a-walc'h zo ganeomp evit mont war-raok ha sevel an doser goulenn yalc'had a-benn miz Gwengolo : petra goulenn diganto ? Pegement goulenn ? Petra omp gouest/dic'houest da gas da benn vat…

A-hend all he deus kadarnaet K Hulaud he youl da bouezañ evit ma vefe krouet – a-benn ar fin – ur post a gargad.ez evit ar brezhoneg e-barzh Lenn ha Skrivañ e Breizh (LLEB) ; meneget he deus ivez he youl da sellet a-dostoc'h ma vo doujet d'o c'haier a gargoù gant kevredigezhioù zo.

Un emvod frouezus eo bet d'hor soñj, e-pad un eurvezh kreñv. Klevet ha selaouet omp bet, ha m'emaomp e-tailh e c'hellfe bezañ roet – evit ar wech kentañ tout ! – skoazell d'ar re a skriv en hor yezh.

Gortoz a reomp neuze distro diganeoc'h, ha buan, rak, anat deoc'h, ne vo ket an daouadig FL-KB da zougen ar bec'h-se war o divskoaz o-unan !